تلگرام را باز می‌کنید و باز هم روی «در حال اتصال…» می‌ماند، و عکس‌های کانال‌ها یکی در میان باز می‌شوند. آشنایان هم توصیه‌های متفاوتی می‌کنند: بعضی می‌گویند VPN بگیرید، بعضی دیگر لینک پروکسی می‌فرستند و می‌گویند این‌طوری ساده‌تر است. جست‌وجو هم کار را آسان‌تر نمی‌کند، چون در نتایج فروشگاه‌های برنامه، نسخه‌های غیررسمی تلگرام و مقایسه‌هایی پیدا می‌شود که پر از کلمه‌هایی مثل «تونل» و «پروتکل» است.
اینکه پروکسی و VPN اصلاً یک چیزند یا نه، کسی درست توضیح نمی‌دهد، در حالی که شما قبل از هر چیز تلگرام را لازم دارید، نه کل گوشی را. همین اول بگویم که ما خودمان پروکسی برای تلگرام می‌فروشیم، پس دربارهٔ VPN از موضع یک طرف ماجرا حرف می‌زنم و بهتر است این را در نظر داشته باشید. اما دربارهٔ خودمان فقط در آخر حرف می‌زنم.
چه چیزی از مسیر واسطه می‌گذرد
راهنمای تلگرام این تفاوت را بی‌پیچیدگی توضیح می‌دهد. هم پروکسی و هم VPN ترافیک را از یک سرور جداگانه عبور می‌دهند. اما پروکسی معمولاً ترافیک برنامه‌های مشخصی، مثلاً همین تلگرام، را جابه‌جا می‌کند و به‌خودی‌خود رمزگذاری اضافه‌ای انجام نمی‌دهد، در حالی که VPN معمولاً کل ترافیک دستگاه را رمزگذاری می‌کند و از مسیر دیگری می‌برد: مرورگر، ایمیل، برنامهٔ بانکی، نقشه و هر چیز دیگری که روی گوشی نصب است.
پروکسی تلگرام را لازم نیست به شکل یک برنامهٔ جداگانه دانلود کنید. همهٔ برنامه‌های موبایل و دسکتاپ تلگرام خودشان می‌توانند از طریق پروکسی وصل شوند، و پروکسی در تنظیمات یا با یک لینک روشن می‌شود. برای همین پیشنهادهایی که می‌گویند برای این کار یک برنامهٔ جداگانه دانلود کنید هنوز هم کمی تعجبم را برمی‌انگیزد.
در اندروید، VPN یکی از قابلیت‌های خود سیستم‌عامل است: بار اول سیستم از شما اجازه می‌خواهد و تا وقتی VPN روشن است، اعلان مخصوص خودش را نشان می‌دهد. یک نکته هم هست که کمتر کسی به آن اشاره می‌کند. در اندروید در هر لحظه فقط یک اتصال VPN می‌تواند فعال باشد و وقتی اتصال تازه‌ای ساخته می‌شود، اتصال قبلی قطع می‌شود. یعنی اگر یک VPN روی گوشی روشن باشد و دومی را روشن کنید، اولی خاموش می‌شود. این نتیجه از کد منبع اندروید گرفته شده است.
در کد متن‌باز تلگرام برای اندروید فهرستی از سرویس‌هایی هست که برنامه به سیستم معرفی می‌کند، و در میان آن‌ها هیچ سرویس VPN وجود ندارد. پروکسی داخل خود تلگرام روشن می‌شود، بنابراین سیستم چیزی از شما نمی‌پرسد، اعلان مخصوص خودش را نشان نمی‌دهد، و پروکسی با VPN که از قبل روشن است تداخلی ندارد.
بقیهٔ گوشی چه می‌شود
با VPN، برنامهٔ بانکی، نقشه و همهٔ برنامه‌های دیگر هم از سرور VPN عبور می‌کنند. با پروکسی در تلگرام، فقط ترافیک تلگرام جابه‌جا می‌شود. برنامهٔ بانکی و بقیهٔ برنامه‌ها مثل همیشه مستقیم به اینترنت وصل می‌شوند، پس برای آن‌ها لازم نیست چیزی را خاموش کنید. خود پروکسی هم داخل برنامهٔ تلگرام تنظیم می‌شود و برای آن لازم نیست روی گوشی VPN روشن کنید.
چه کسی می‌بیند در تلگرام چه می‌کنید
نه صاحب پروکسی و نه گردانندهٔ VPN نمی‌توانند پیام‌های شما را بخوانند، و دلیلش در هر دو حالت یکی است: خود تلگرام چت‌های ابری را بین دستگاه شما و سرور خودش رمزگذاری می‌کند، و چت‌های مخفی را علاوه بر آن بین دستگاه‌های دو طرف گفت‌وگو. داده‌ها از همان ابتدا رمزگذاری‌شده از گوشی خارج می‌شوند و واسطه چیزی را جلوتر می‌برد که نمی‌تواند بخواند.
اما واسطه بعضی چیزها را می‌بیند. در راهنمای تلگرام صریحاً آمده است که صاحب پروکسی MTProto نمی‌تواند پیام‌های شما را بخواند یا حسابتان را شناسایی کند، اما می‌تواند فراداده جمع کند: از چه IP وصل می‌شوید، در چه زمان‌هایی، و خود این واقعیت که سعی می‌کنید از تلگرام استفاده کنید. پس اگر واسطه‌ای که آدرس شما را می‌بیند قول بدهد «هیچ‌کس شما را نمی‌بیند»، من به این قول اعتماد نمی‌کردم.
در مورد VPN دامنهٔ دید گسترده‌تر است، چون کل ترافیک دستگاه از آن عبور می‌کند. سازمان مدافع حقوق دیجیتال EFF در راهنمای انتخاب VPN می‌نویسد که VPN داده‌های شما را از دید ارائه‌دهندهٔ اینترنت پنهان می‌کند، اما هر آنچه قبلاً ارائه‌دهندهٔ اینترنت می‌دید، حالا برای گردانندهٔ VPN قابل مشاهده است. به گفتهٔ آن‌ها، بسیاری از این سرویس‌ها به همان اندازهٔ ارائه‌دهندگان اینترنت اطلاعات نگه می‌دارند و ممکن است IP را ثبت کنند. گردانندهٔ VPN به همان دلیلی که گفتم پیام‌های تلگرام را نمی‌خواند، اما می‌بیند که بقیهٔ گوشی به کجا وصل می‌شود.
برای همین تلگرام برای هر دو حالت یک توصیه دارد: فقط از ارائه‌دهندگان قابل اعتماد استفاده کنید، چون پروکسی‌ها و VPNها می‌توانند خیلی با هم فرق داشته باشند.
پروکسی کجا کمکی نمی‌کند
دربارهٔ تماس‌ها کد متن‌باز تلگرام برای کامپیوتر و اندروید را بررسی کردم، و طبق این کد صدای تماس از پروکسی عبور نمی‌کند. در Telegram Desktop تابعی که تعیین می‌کند پروکسی برای تماس مناسب است یا نه، در حال حاضر همیشه جواب «نه» می‌دهد، و در اندروید تماس خصوصی با پارامتر خالی برای پروکسی ساخته می‌شود.
نسخهٔ وب تلگرام اصلاً از پروکسی پشتیبانی نمی‌کند، پس در مرورگر پروکسی چیزی را تغییر نمی‌دهد. پروکسی تلگرام به برنامه‌های دیگر هم کاری ندارد: مرورگر، ایمیل و بقیهٔ برنامه‌های گوشی همان‌طور به اینترنت وصل می‌شوند که بدون آن، و این برای برنامهٔ بانکی اتفاقاً راحت است.
اگر فقط تلگرام را لازم دارید
شاید دنبال VPN برای تلگرام می‌گشتید، اما اگر فقط تلگرام برایتان مهم است، به نظرم پروکسی کافی است. مستقیماً داخل برنامه روشن می‌شود، به برنامهٔ بانکی و بقیهٔ گوشی کاری ندارد، و گوشی هم اجازهٔ خاصی از شما نمی‌خواهد. اینکه پروکسی تلگرام چیست و چطور یکی را انتخاب کنید، در یک مقالهٔ جداگانه مفصل توضیح داده‌ام.
اما اگر مسئله کل دستگاه است، مثلاً در یک Wi-Fi عمومی که معلوم نیست چه کسی آن را اداره می‌کند، این دیگر ابزار دیگری برای کار دیگری است. ضمناً تلگرام با VPN مخالفتی ندارد و می‌نویسد اگر از VPN قابل اعتمادی استفاده می‌کنید، می‌توانید ادامه دهید. چنین ابزاری را هم باید به همان دقت پروکسی انتخاب کرد، چون کل ترافیک گوشی از آن عبور می‌کند.
و حالا، همان‌طور که قول داده بودم، دربارهٔ خودمان. FreeGate یک پروکسی شخصی MTProto است که فقط داخل تلگرام کار می‌کند: برنامهٔ بانکی و بقیهٔ برنامه‌ها مثل همیشه باز می‌شوند و لازم نیست چیزی را روشن و خاموش کنید. هر دستگاه لینک خودش را دارد، و اگر لینک جایی درز کرد، می‌توانید آن را در حساب کاربری با یک لمس عوض کنید و لینک قبلی فوراً از کار می‌افتد. ما پیام‌های شما را نمی‌بینیم، آن‌ها را خود تلگرام رمزگذاری می‌کند و پروکسی فقط داده‌های رمزگذاری‌شده را منتقل می‌کند. FreeGate در برنامه‌های رسمی تلگرام برای iOS، اندروید، ویندوز، macOS و لینوکس کار می‌کند، و هر آنچه بالاتر دربارهٔ تماس‌ها گفتم شامل ما هم می‌شود.
ثبت‌نام فقط با ایمیل است، بدون شماره تلفن و بدون برداشت خودکار. بعد از ثبت‌نام و تأیید ایمیل، ۱ روز می‌توانید رایگان و بدون پرداخت امتحان کنید. قیمت برای یک دستگاه است، یعنی برای گوشی و کامپیوتر هنگام خرید باید ۲ دستگاه انتخاب کنید، و تعرفه‌ها روی سایت اعلام می‌شود. می‌توانید از freegate.app/ir وصل شوید.