تلگرام را روی اندروید باز می‌کنید و بالای صفحه نوشته که در حال اتصال است و همان‌جا می‌ماند. دیروز همه چیز کار می‌کرد، اما امروز چت‌ها به‌روز نمی‌شوند. گوشی را خاموش و روشن کرده‌اید، از وای‌فای به اینترنت موبایل و برعکس رفته‌اید و احتمالاً جایی این توصیه را هم خوانده‌اید که «داده‌های برنامه را پاک کنید، حساب سر جایش می‌ماند». من با این یکی عجله نمی‌کردم، و پایین‌تر توضیح می‌دهم چرا.
گوشی شما ممکن است هر مدلی باشد، سامسونگ، شیائومی، پیکسل یا آنر، و نام گزینه‌ها در تنظیمات آن‌ها با هم فرق دارد. من نمی‌توانم همهٔ این رابط‌ها را یکی‌یکی بررسی کنم، پس هر جا که سازنده ممکن است چیز دیگری نوشته باشد، همین را می‌گویم. نوشته‌های فارسی تلگرام و اندروید را اینجا نقل نمی‌کنم و معنایشان را توضیح می‌دهم، و هر جا نام انگلیسی را تطبیق داده‌ام، آن را داخل پرانتز آورده‌ام تا اگر زبان گوشی شما انگلیسی است، راحت پیدایش کنید.
نوشتهٔ بالای صفحه چه می‌گوید و اگر رویش بزنید چه می‌شود
ساده‌ترین شروع همان نوشته است. اگر تلگرام نوشته که منتظر شبکه است (Waiting for network...)، یعنی خود اندروید به تلگرام گفته شبکه‌ای در کار نیست، و تلگرام اصلاً سراغ سرورهایش نمی‌رود. نوشتهٔ در حال اتصال کمی پیچیده‌تر است. گوشی به شبکه وصل است، پروکسی در تلگرام خاموش است، اما تلگرام هنوز به سرورهای خودش نرسیده است. اگر در تلگرام پروکسی روشن باشد و از طریق آن ارتباطی برقرار نشود، بالای صفحه نوشته می‌شود که در حال اتصال به پروکسی است (Connecting to proxy...). نوشتهٔ به‌روزرسانی (Updating...) اما خبر خوبی است، چون اتصال برقرار است و تلگرام پیام‌هایی را که جمع شده بارگذاری می‌کند. بعد از بررسی‌های پایین، شما در واقع منتظر همین نوشته هستید.
وقتی کد تلگرام برای اندروید را بررسی می‌کردم، دیدم که تلگرام چطور تصمیم می‌گیرد شبکه هست یا نه. برایش کافی است اندروید بگوید اتصال برقرار است، در حال برقراری است یا در دسترس است، و در این بخش از کد بررسی نمی‌شود که واقعاً اینترنت هست یا نه. به همین دلیل در خانه، وقتی گوشی به مودم وای‌فای وصل است اما خود مودم اینترنت ندارد، طبق کد، نوشتهٔ در حال اتصال را می‌بینید و نه نوشتهٔ انتظار برای شبکه. اینجا راحت می‌شود تقصیر را به گردن تلگرام انداخت، در حالی که مشکل از مودم است.
روی نوشتهٔ در حال اتصال و نوشتهٔ اتصال به پروکسی می‌شود زد. تلگرام فهرست پروکسی‌ها را باز می‌کند و بالای آن کلیدی هست که استفاده از پروکسی را روشن و خاموش می‌کند. اما زدن روی نوشتهٔ انتظار برای شبکه یا به‌روزرسانی فایده‌ای ندارد، چون طبق کد اتفاقی نمی‌افتد.
بهتر است پروکسی را برای مدت بررسی خاموش کنید، حتی اگر مدت‌ها پیش روشنش کرده و فراموشش کرده باشید. راه مطمئن این است که در تلگرام تنظیمات را باز کنید، به بخش داده‌ها و ذخیره‌سازی (Data and Storage) بروید و آخرین گزینهٔ بخش پروکسی را بزنید، یعنی تنظیمات پروکسی، و آنجا همان کلید را پیدا می‌کنید. در منوی بالای فهرست چت‌ها هم گاهی گزینهٔ پروکسی هست که کنارش نوشته وصل است، در حال اتصال است یا غیرفعال است، اما تلگرام همیشه آن را نشان نمی‌دهد. پروکسی خاموشی که فقط در فهرست ذخیره شده، ممکن است در این منو اصلاً دیده نشود. اینکه چطور پروکسی را در اندروید اضافه و وصل کنید، در مقالهٔ جداگانه‌ای آمده است، و اینجا فقط می‌گویم کجا پیدایش کنید و چطور خاموشش کنید.
اگر پروکسی روشن است و بالای صفحه اتصال به پروکسی نوشته شده، خود فهرست را نگاه کنید. کنار پروکسی انتخاب‌شده، تا وقتی ارتباط برقرار نشده، تلگرام می‌نویسد در حال اتصال است، و کنار بقیه می‌نویسد در حال بررسی، در دسترس یا در دسترس نیست. گاهی هم پروکسی وصل است و تلگرام باز هم ساکت می‌ماند، اما آن دیگر موضوع جداگانه‌ای است.
خود اندروید ممکن است چه چیزی را محدود کرده باشد
اگر پروکسی مشکلی ندارد یا اصلاً پروکسی ندارید، سراغ تنظیمات گوشی بروید. در سامسونگ، شیائومی یا آنر ممکن است گزینه‌های زیر نام دیگری داشته باشند و جای دیگری باشند، پس از روی معنایشان دنبالشان بگردید.
راستش را بخواهید، راهنمای Google تقریباً دربارهٔ همهٔ این حالت‌ها می‌گوید که برنامه را در پس‌زمینه محدود می‌کنند، نه وقتی شما داخل برنامه هستید. پس این حالت‌ها بیشتر توضیح می‌دهند که چرا تلگرام با وای‌فای کار می‌کند و با اینترنت موبایل نه، یا چرا پیام‌های تازه فقط وقتی می‌رسند که خودتان برنامه را باز کرده‌اید.
- مطمئن شوید حالت هواپیما خاموش است (در راهنمای Google این حالت در بخش شبکه و اینترنت است). اگر تلگرام نوشته که منتظر شبکه است، یعنی خود اندروید فکر می‌کند شبکه‌ای نیست و باید مشکل را در شبکهٔ گوشی جست، نه در تلگرام. سریع‌ترین راه این است که با همان شبکه یک سایت را در مرورگر باز کنید.
- ببینید حالت صرفه‌جویی در مصرف داده روشن است یا نه. در راهنمای Google این حالت در تنظیمات شبکه و اینترنت است. وقتی روشن باشد، بیشتر برنامه‌ها در پس‌زمینه فقط از طریق وای‌فای داده منتقل می‌کنند، اما برنامه‌ای که باز است می‌تواند از اینترنت موبایل استفاده کند. اگر تلگرام شما فقط با وای‌فای جان می‌گیرد، این حالت را خاموش کنید یا تلگرام را به استثناها اضافه کنید. برای این کار همان‌جا گزینه‌ای هست برای اینترنت موبایل نامحدود برنامه‌ها، که سازنده‌ها هم هر کدام آن را به نام خودشان می‌نامند.
- در اطلاعات برنامهٔ تلگرام، بخش مربوط به اینترنت موبایل و وای‌فای را پیدا کنید. آنجا کلیدی برای دادهٔ پس‌زمینه هست، و اگر خاموش باشد، تلگرام فقط تا وقتی باز است اینترنت موبایل می‌گیرد. خود اندروید هم هشدار می‌دهد که اگر فقط شبکهٔ موبایل در دسترس باشد، برنامه‌هایی که به پس‌زمینه وابسته‌اند ممکن است از کار بیفتند.
- معمولاً همان‌جا، در اطلاعات برنامه، می‌توانید مصرف باتری را از بین سه حالت انتخاب کنید: بدون محدودیت، بهینه‌شده و محدود. اندروید دربارهٔ حالت محدود صریح می‌گوید که مصرف باتری را وقتی برنامه در پس‌زمینه است محدود می‌کند و این ممکن است روی کار برنامه اثر بگذارد و اعلان‌ها را دیرتر نشان دهد. اگر برای تلگرام حالت محدود انتخاب شده، آن را روی بهینه‌شده یا بدون محدودیت بگذارید. علاوه بر این، اندروید خودش پس‌زمینه را وقتی گوشی مدتی با صفحهٔ خاموش بی‌حرکت مانده نگه می‌دارد. در گوشی‌های شیائومی و هواوی هم ابزارهای داخلی پس‌زمینه را می‌بندند، و این را خود تلگرام نوشته است (دربارهٔ اعلان‌ها و تماس‌ها جداگانه می‌نویسم).
- در تنظیمات شبکه و اینترنت، بخش VPN را نگاه کنید و ببینید VPNای که زمانی نصب کرده و فراموشش کرده‌اید آنجا نمانده باشد. اگر برای آن، VPN همیشه روشن و مسدود کردن اتصال‌های بدون VPN فعال باشد، اندروید فقط وقتی اجازهٔ عبور ترافیک را می‌دهد که به همان شبکه وصل باشید، و تا وقتی وصل نشده، نه تلگرام ارتباط دارد و نه بقیهٔ برنامه‌ها. اگر روی گوشی کاری شما VPN را مدیر شبکه تنظیم کرده، بهتر است به آن دست نزنید و از خود او بپرسید.
- تلگرام رسمی را نصب کنید، از Google Play یا از telegram.org، که نسخه‌اش مستقیم از خود سایت خودکار به‌روز می‌شود. اگر مدت‌هاست به‌روزرسانی نکرده‌اید، به‌روزش کنید. روی گوشی خیلی قدیمی ممکن است این کار نشود، چون طبق کد نسخهٔ فعلی، تلگرام به اندروید 6.0 یا جدیدتر نیاز دارد.
به کدام دکمه‌های گوشی بهتر است دست نزنید
در اطلاعات برنامهٔ تلگرام دکمه‌هایی هست که توصیه‌های اینترنتی اول از همه سراغشان می‌روند. در اندروید خام، در بخش حافظه و کش، دکمهٔ پاک کردن حافظه هست و کنارش دکمهٔ پاک کردن کش، و در خود صفحهٔ اطلاعات برنامه دکمهٔ توقف. سازنده‌ها گاهی آن‌ها را پاک کردن داده‌ها و توقف اجباری می‌نامند.
دکمهٔ پاک کردن حافظه پیش از حذف می‌پرسد که آیا داده‌های برنامه حذف شوند، و زیرش اندروید توضیح می‌دهد که داده‌های برنامه، از جمله فایل‌ها و تنظیمات، برای همیشه از این دستگاه پاک می‌شوند. در کد تلگرام برای اندروید، اطلاعات ورود به حساب دقیقاً در همین داده‌های برنامه روی گوشی نگه داشته می‌شود. یعنی طبق کد و طبق پیام خود اندروید، این کار همان خروج از حساب روی این گوشی است، و توصیهٔ «داده‌ها را پاک کنید، حساب می‌ماند» برای تلگرام درست نیست. پیام‌های ابری بعد از خروج می‌مانند، اما چت‌های مخفی از بین می‌روند، چون همان‌طور که در راهنمای تلگرام صریحاً آمده، به دستگاه وابسته‌اند و در فضای ابری تلگرام نگه داشته نمی‌شوند.
خروج از حساب هم همین حکم را دارد. وقتی گزینهٔ خروج را می‌زنید، خود تلگرام هشدار می‌دهد که با خروج، همهٔ چت‌های مخفی روی این دستگاه از بین می‌روند. در راهنمای تلگرام هم نوشته شده که بیشتر کاربران اصلاً نیازی به خروج از حساب ندارند. و به نظر من تا وقتی تلگرام وصل نمی‌شود، خروج و ورود دوباره کار پرخطری است. کد ورود ممکن است نه با پیامک، بلکه در چت «Telegram» روی دستگاه دیگری برسد که در آن وارد حساب شده‌اید، و این کد را نباید به هیچ‌کس داد. اگر دستگاه دومی دم دستتان نباشد، وضعیت ناخوشایندی پیش می‌آید. اینکه اگر کد نرسید چه کنید، اینجا توضیح داده‌ام.
دکمهٔ توقف ساده‌تر است. اندروید دوباره می‌پرسد که آیا برنامه به اجبار متوقف شود، و هشدار می‌دهد که بستن اجباری برنامه ممکن است روی کارکرد آن اثر بگذارد.
اگر واقعاً می‌خواهید چیزی را پاک کنید، کش را داخل خود تلگرام پاک کنید، از مسیر تنظیمات ← داده‌ها و ذخیره‌سازی (Data and Storage) ← میزان استفاده از حافظه (Storage Usage) ← پاک کردن کش (Clear cache). این کار شما را از حساب بیرون نمی‌اندازد و فایل‌های رسانه‌ای در فضای ابری تلگرام می‌مانند. اما قول نمی‌دهم که مشکل اتصال را حل کند، و دربارهٔ کش جداگانه مفصل‌تر می‌نویسم.
وقتی مشکل از گوشی شما نیست
گاهی همهٔ کارهای بالا را کرده‌اید: پروکسی خاموش است، حالت هواپیما روشن نیست، VPN فراموش‌شده‌ای نمانده، باتری هم تلگرام را محدود نمی‌کند، و باز هم بالای صفحه همان نوشتهٔ در حال اتصال است. اگر در این حال مرورگر و برنامه‌های دیگر کار می‌کنند و تلگرام آشنایانی که از همان اپراتور استفاده می‌کنند هم همین وضع را دارد، به احتمال زیاد مشکل از گوشی نیست. با دکمه‌های تنظیمات هم درست نمی‌شود، هر چقدر هم آن‌ها را بزنید، پس من دیگر به چیزی دست نمی‌زدم و از حساب هم خارج نمی‌شدم. ترتیب کلی بررسی را، بدون وابستگی به اندروید، در مقالهٔ کلی دربارهٔ تلگرام جمع کرده‌ام، و آنجا آمده که این نوشته‌ها روی دستگاه‌های دیگر چه معنایی دارند.
اگر پروکسی شما از ماست
و در آخر دربارهٔ خودمان. همین اول بگویم که ما خودمان پروکسی شخصی برای تلگرام می‌فروشیم، پس نمی‌شود مرا نویسنده‌ای کاملاً بی‌طرف دانست، این را در نظر داشته باشید.
اگر پروکسی شما از ماست و تلگرام نوشته که در حال اتصال به پروکسی است، اول بررسی کنید که اشتراکتان تمام نشده باشد. وقتی اشتراک تمام می‌شود، لینک دیگر وصل نمی‌شود، اما تلگرام همچنان تلاش می‌کند از طریق آن وصل شود. در این صورت تعرفه را در حساب کاربری تمدید کنید یا پروکسی را با همان کلیدی که بالاتر گفتم در تنظیمات تلگرام خاموش کنید. تمدید خودکار به‌طور پیش‌فرض خاموش است، پس اگر خودتان روشنش نکرده باشید، چیزی کسر نمی‌شود.
FreeGate فقط داخل تلگرام کار می‌کند و مرورگر و بقیهٔ برنامه‌ها مثل همیشه مستقیم به اینترنت وصل می‌شوند. هر دستگاه لینک خودش را دارد، و اگر لینک به دست کس دیگری افتاد، در حساب کاربری با یک لمس عوضش می‌کنید و لینک قبلی فوراً از کار می‌افتد. ما پیام‌های شما را نمی‌بینیم، چون آن‌ها را خود تلگرام رمزگذاری می‌کند و پروکسی فقط داده‌های رمزگذاری‌شده را منتقل می‌کند. برنامهٔ جداگانه‌ای هم لازم نیست. شما «اتصال در تلگرام» را می‌زنید، تلگرام دربارهٔ پروکسی می‌پرسد و شما «اتصال پروکسی» را انتخاب می‌کنید.
اگر بار اول است که ثبت‌نام می‌کنید، می‌توانید اول ۱ روز بدون پرداخت امتحان کنید. برای این کار ایمیل کافی است و شماره تلفن لازم نیست: ثبت‌نام می‌کنید، آدرس را تأیید می‌کنید، و بعد از روز آزمایشی چیزی خودبه‌خود کسر نمی‌شود. تعرفه‌ها هنوز روی صفحهٔ ایران اعلام نشده‌اند. اشتراک برای یک دستگاه است، پس اگر هم برای گوشی و هم برای رایانه لازم دارید، ۲ دستگاه را انتخاب کنید. همهٔ این‌ها در freegate.app/ir است.