روی میانبر تلگرام کلیک می‌کنید و هیچ اتفاقی نمی‌افتد. یا پنجره لحظه‌ای ظاهر می‌شود و دوباره ناپدید می‌شود. یا باز می‌شود، چت‌ها سر جایشان هستند، اما پیام تازه‌ای نمی‌رسد و پایین سمت چپ چیزی مدام می‌چرخد. در همین حال گوشی کنار دستتان است و تلگرام در آن بی‌دردسر کار می‌کند.
بعد در اینترنت جست‌وجو می‌کنید و همه چیز را با هم توصیه می‌کنند: برنامه را با دسترسی مدیر سیستم اجرا کنید، آنتی‌ویروس را خاموش کنید، پوشه‌ای به نام tdata را پاک کنید، دوباره نصب کنید، چون «همه چیز در فضای ابری است». و حالا نگران می‌شوید که همراه پوشه، ورود به حساب و تنظیمات هم از بین برود. من همین اول بگویم که فعلاً به پوشهٔ tdata دست نزنید، و نصب دوبارهٔ تلگرام را هم قدم اول نکنید.
پنجره‌ای نیست، اما شاید تلگرام همین حالا در حال اجراست
Telegram Desktop، یعنی برنامهٔ تلگرام برای ویندوز، مک و لینوکس، به‌طور پیش‌فرض علاوه بر پنجره یک نماد هم در سینی سیستم (tray)، کنار ساعت، دارد. وقتی روی ضربدر می‌زنید، برنامه پنجره را به سینی سیستم می‌برد و به کارش ادامه می‌دهد. شاید عجیب به نظر برسد که ضربدر برنامه را نمی‌بندد، اما طراحی‌اش همین است. در مک هم بستن پنجره تلگرام را در پس‌زمینه روشن نگه می‌دارد.
من یک نکتهٔ دیگر را هم با کد Telegram Desktop تطبیق دادم. اجرای دوباره نسخهٔ دومی از برنامه باز نمی‌کند، بلکه نسخهٔ تازه آن نسخه‌ای را که از قبل اجرا شده پیدا می‌کند، از آن می‌خواهد پنجره را نشان دهد و خودش بسته می‌شود. تا وقتی نسخهٔ اول پاسخ می‌دهد، پنجره به‌سادگی ظاهر می‌شود و شما حتی متوجه این ماجرا نمی‌شوید. اما اگر هنگ کرده باشد، هر چقدر هم روی میانبر کلیک کنید، تا آن را نبندید چیزی باز نمی‌شود.
من این‌طور از بالا به پایین پیش می‌رفتم و هر جا پنجره ظاهر شد، همان‌جا می‌ایستادم:
- نماد تلگرام را در سینی سیستم پیدا کنید و رویش کلیک کنید. شاید پنجره فقط پنهان شده باشد. در بعضی محیط‌های لینوکس سینی سیستم وجود ندارد، و آنجا از این قدم بگذرید.
- اگر پنجره باز هم ظاهر نشد، منوی همین نماد را باز کنید و تلگرام را کامل ببندید (برای خروج گزینهٔ جداگانه‌ای آنجا هست، Quit Telegram). بعد برنامه را دوباره از میانبر اجرا کنید.
- اگر تلگرام به نماد هم واکنشی نشان نمی‌دهد، آن را به اجبار ببندید. در ویندوز کلیدهای Ctrl+Shift+Esc مدیر وظایف (Task Manager) را باز می‌کنند، و شما در آن تلگرام را پیدا می‌کنید و فرایندش را پایان می‌دهید. در مک کلیدهای Option+Command+Esc را بزنید، تلگرام را انتخاب کنید و دکمهٔ بستن اجباری را بزنید، همان‌طور که در راهنمای Apple آمده است.
- تلگرام را دوباره اجرا کنید و کمی به آن فرصت بدهید. گاهی برنامه به‌جای پنجره، اول به‌روزرسانی‌ای را نصب می‌کند که از قبل دانلود شده است.
- اگر باز هم پنجره‌ای نیست، برنامه را با دانلود نصب‌کنندهٔ تازه کامل به‌روز کنید. در فهرست تغییرات نسخه‌های Telegram Desktop، اصلاحاتی برای اجرا نشدن برنامه مرتب دیده می‌شود: یک بار روی بعضی کامپیوترهای Windows 7، یک بار روی نسخه‌های قدیمی macOS، یک بار هم روی لینوکس.
برنامه را فقط از جاهای رسمی بگیرید: از سایت desktop.telegram.org، از بخش انتشارهای Telegram Desktop در GitHub، از Microsoft Store، Mac App Store، Snap یا Flatpak. اگر سایت رسمی برای شما باز نشد، من نصب‌کننده را از انتشارها در GitHub یا از فروشگاه برنامه‌ها می‌گرفتم، نه از سایت‌های اشتراک فایل. نسخهٔ تازه برای سیستم هم حداقلی دارد و به Windows 7 یا جدیدتر و macOS 10.13 یا جدیدتر نیاز دارد، پس روی کامپیوتر خیلی قدیمی اجرا نمی‌شود.
و اما دسترسی مدیر سیستم و آنتی‌ویروس که اول گفتم. من تأییدی پیدا نکردم که این کارها Telegram Desktop را درست می‌کنند، و به همین دلیل توصیه‌شان نمی‌کنم.
پنجره باز شده، اما چت‌ها تکان نمی‌خورند
روی گوشی، تلگرام مشکل را بالای صفحه می‌نویسد، اما روی کامپیوتر چنین نوشته‌ای نمی‌بینید. Telegram Desktop وضعیت اتصال را با نشانگر کوچکی در گوشهٔ پایین سمت چپ، زیر فهرست چت‌ها، نشان می‌دهد، و تا وقتی اتصال برقرار نشده، این نشانگر می‌چرخد. اگر ماوس را رویش ببرید، نوشته‌ای ظاهر می‌شود که اتصال در جریان است (Connecting...). و اگر اتصال برقرار نشد و برنامه منتظر تلاش بعدی است، آنجا نوشته می‌شود که چند ثانیهٔ دیگر دوباره وصل می‌شود، و دکمه‌ای هم هست تا همین حالا دوباره امتحان کنید (Try now). در همین زمان در بالای چتی که باز کرده‌اید هم معلوم است که اتصال در جریان است. نوشته‌ای دربارهٔ انتظار برای شبکه، مثل آنچه روی گوشی می‌بینید، در Telegram Desktop اصلاً وجود ندارد.
مفیدترین نکته اینجاست که کلیک روی این نشانگر فهرست پروکسی‌ها را باز می‌کند. و جواب بیشتر از آنچه فکر می‌کنید همین‌جا پیدا می‌شود: شما زمانی پروکسی‌ای وصل کرده‌اید، آن پروکسی دیگر پاسخ نمی‌دهد، و تلگرام سرسختانه همچنان از طریق آن تلاش می‌کند. لینک مشترکی که از یک کانال یا فهرست گرفته‌اید ممکن است به‌سادگی از کار افتاده باشد. ضمناً تا وقتی پروکسی روشن است، نشانگر همیشه دیده می‌شود، حتی وقتی اتصال برقرار است، فقط در آن حالت نمی‌چرخد.
پروکسی را می‌توانید در تنظیمات خود تلگرام خاموش کنید. در تنظیمات پیشرفته (Settings، بعد Advanced) گزینه‌ای برای انتخاب نوع اتصال (Connection type) هست، و شما حالت بدون پروکسی (Disable proxy) را لازم دارید. اینکه پروکسی را چطور دوباره وصل کنید و وضعیت‌های فهرست چه معنایی دارند، در مقالهٔ پروکسی تلگرام روی کامپیوتر مفصل توضیح داده‌ام. در تلگرام بومی مک (که برنامه‌ای جداست، نه Telegram Desktop) مسیر پروکسی فرق می‌کند.
نکتهٔ دیگری هم هست که تقریباً کسی درباره‌اش نمی‌نویسد. Telegram Desktop به‌طور پیش‌فرض از تنظیمات پروکسی سیستم استفاده می‌کند (Use system proxy settings)، یعنی ممکن است پروکسی در خود ویندوز روشن باشد، در حالی که شما در تلگرام چنین چیزی را روشن نکرده‌اید. آن را می‌توانید در تنظیمات ویندوز ببینید، در بخش شبکه و اینترنت، جایی که گزینه‌ای برای سرور پروکسی هست. اگر زمانی برنامه‌ای نصب کرده‌اید که پروکسی را در سیستم تنظیم می‌کند، حدس من این است که این تنظیم ممکن است بعد از آن برنامه هم آنجا مانده باشد، و تلگرام هنوز با حرف‌شنوی از طریق آن وصل می‌شود.
نسخهٔ وب در مرورگر چه چیزی را روشن می‌کند
در مرورگر web.telegram.org را باز کنید و وارد حساب شوید. نسخهٔ وب از راه مرورگر به تلگرام وصل می‌شود، یعنی از راهی متفاوت با برنامه، و از پروکسی اصلاً پشتیبانی نمی‌کند. به همین دلیل شما با کمک آن راحت می‌توانید خرابی برنامه را از بقیهٔ مشکلات جدا کنید.
اگر چت‌ها در مرورگر باز شدند، به احتمال زیاد حسابتان مشکلی ندارد و تلگرام از این شبکه دست‌کم از راه مرورگر در دسترس است. در این صورت بهتر است مشکل را در خود برنامه بجویید، یعنی در پروکسی برنامه، پروکسی سیستم، نسخهٔ قدیمی یا نسخه‌ای که هنگ کرده است. اما اگر نسخهٔ وب هم باز نمی‌شود، در حالی که سایت‌های دیگر کار می‌کنند، احتمالاً مشکل از شبکه است، نه از کامپیوتر شما. اینکه در این حالت چه کنید و چطور بفهمید مشکل از شما نیست، در مقالهٔ کلی دربارهٔ کار نکردن تلگرام نوشته‌ام.
صفحهٔ سفید و دیگر مشکلات خود نسخهٔ وب را من اینجا بررسی نمی‌کنم، آن ماجرای جداگانه‌ای است.
نصب دوباره و پاک کردن tdata در واقع چه می‌کنند
تا جایی که من می‌فهمم، نصب دوباره روی نسخهٔ قبلی چیزی را از نو تنظیم نمی‌کند. Telegram Desktop داده‌هایش را در پوشهٔ tdata نگه می‌دارد، و طبق کد، هم کلیدهای ورود به حساب آنجاست و هم تنظیمات برنامه، از جمله پروکسی. ظاهراً نصب‌کننده به این پوشه دست نمی‌زند، و اگر این‌طور باشد، بعد از نصب دوباره شما در حساب می‌مانید و پروکسی فراموش‌شده هم همچنان روشن می‌ماند. در این حالت نصب دوباره برنامهٔ خراب یا قدیمی را درست می‌کند، اما مشکل پروکسی و شبکه را حل نمی‌کند.
توصیهٔ پاک کردن tdata گاهی واقعاً جواب می‌دهد، و حالا معلوم است چرا. پاک کردن این پوشه یعنی خروج از تلگرام روی همین کامپیوتر و برگرداندن همهٔ تنظیماتش به حالت اول، پس همراه با بقیهٔ چیزها، هم پروکسی فراموش‌شده از بین می‌رود و هم ورود به حساب روی این کامپیوتر.
دربارهٔ چت‌های مخفی هم باید جداگانه بگویم. Telegram Desktop چت مخفی ندارد، اما تلگرام بومی مک دارد، و در راهنمای تلگرام صریحاً آمده که این چت‌ها به دستگاه وابسته‌اند، در فضای ابری نگه داشته نمی‌شوند و با خروج از حساب از بین می‌روند. همان‌جا نوشته شده که بیشتر کاربران اصلاً نیازی به خروج از تلگرام ندارند. اگر می‌خواهید فضا آزاد کنید، کش را بدون خروج پاک کنید: در تنظیمات پیشرفتهٔ Telegram Desktop گزینه‌ای برای مدیریت حافظهٔ دستگاه هست (Manage local storage)، و خود تلگرام توضیح می‌دهد که همهٔ فایل‌های رسانه‌ای در فضای ابری تلگرام می‌مانند و در صورت نیاز می‌توانید دوباره دانلودشان کنید.
اگر به هر حال از حساب خارج شده‌اید، برگشتن ساده‌تر از آن است که فکر می‌کنید. برنامه یک کد QR نشان می‌دهد و شما آن را با گوشی‌ای که در آن وارد تلگرام شده‌اید اسکن می‌کنید، و اینکه این کار را کجای گوشی انجام دهید، خود صفحهٔ ورود می‌گوید. کد ورود هم ممکن است به‌جای پیامک در تلگرامِ روی گوشی برسد. اگر اصلاً نمی‌رسد، نگاهی به مقالهٔ کد ورود تلگرام بیندازید.
اگر پروکسی شما از ماست
و در آخر دربارهٔ خودمان. ما پروکسی شخصی برای تلگرام می‌فروشیم، پس من اینجا نویسنده‌ای بی‌طرف نیستم، این را در نظر داشته باشید.
اگر پروکسی شما از ماست و پایین سمت چپ نشانگر می‌چرخد، اول بررسی کنید که اشتراکتان تمام نشده باشد. وقتی اشتراک تمام می‌شود، لینک دیگر وصل نمی‌شود، اما تلگرام همچنان تلاش می‌کند از طریق آن وصل شود. در این صورت یا تعرفه را در حساب کاربری تمدید کنید یا پروکسی را در تنظیمات تلگرام خاموش کنید. اگر تمدید خودکار را خودتان روشن نکرده باشید، چیزی کسر نمی‌شود، چون به‌طور پیش‌فرض خاموش است.
FreeGate پروکسی شخصی برای تلگرام است و فقط داخل تلگرام کار می‌کند، و مرورگر و بقیهٔ برنامه‌ها مستقیم به اینترنت وصل می‌شوند. هر دستگاه لینک خودش را دارد، و اگر لینک به دست کس دیگری افتاد، شما در حساب کاربری با یک کلیک عوضش می‌کنید و لینک قبلی فوراً از کار می‌افتد. پروکسی نمی‌تواند پیام‌های شما را بخواند، چون آن‌ها را خود تلگرام رمزگذاری می‌کند و پروکسی فقط داده‌های رمزگذاری‌شده را منتقل می‌کند. برنامهٔ جداگانه‌ای هم لازم نیست: در سایت دکمهٔ «اتصال در تلگرام» هست، بعد خود تلگرام دربارهٔ پروکسی می‌پرسد و فقط کافی است «اتصال پروکسی» را بزنید. پروکسی در برنامه‌های رسمی تلگرام برای ویندوز، macOS و لینوکس کار می‌کند (و روی گوشی هم)، اما نسخهٔ وب از پروکسی پشتیبانی نمی‌کند.
اگر بار اول است که ثبت‌نام می‌کنید، می‌توانید در freegate.app/ir اول ۱ روز رایگان امتحان کنید. ثبت‌نام با ایمیل است و بعد آدرس را تأیید می‌کنید، شماره تلفن لازم نیست، و بعد از روز آزمایشی چیزی خودبه‌خود کسر نمی‌شود. تعرفه‌ها هنوز روی صفحهٔ ایران اعلام نشده‌اند. قیمت برای یک دستگاه است، پس گوشی و کامپیوتر دو دستگاه حساب می‌شوند.