تلگرام را روی آیفون باز می‌کنید و بالای فهرست چت‌ها، همان جایی که معمولاً عنوان است، «در حال اتصال...» می‌چرخد. دیروز همه چیز کار می‌کرد، اما امروز چت‌ها روی پیام‌های قدیمی مانده‌اند. گوشی را خاموش و روشن کرده‌اید، از وای‌فای به اینترنت موبایل و برعکس هم رفته‌اید، و نتایج جست‌وجو به شما یا برنامه‌هایی را پیشنهاد می‌کنند که قول می‌دهند همهٔ مشکلات iOS را یک‌جا درست کنند، یا پاک کردن و نصب دوبارهٔ تلگرام را. پیشنهاد من این است که از چیزی شروع کنید که معمولاً کسی به آن نگاه نمی‌کند، یعنی از خود همان نوشته.
نوشتهٔ بالای فهرست چت‌ها چه معنایی دارد
این نوشته‌ها را با کد تلگرام برای آیفون تطبیق داده‌ام، پس اینجا می‌شود با اطمینان حرف زد. نام‌ها را از ترجمهٔ رسمی فارسی تلگرام آورده‌ام و اگر زبان برنامهٔ شما انگلیسی است، نام انگلیسی را داخل پرانتز می‌بینید. «در انتظار شبکه» (Waiting for network) را تلگرام وقتی نشان می‌دهد که خود سیستم آیفون به او خبر می‌دهد شبکه‌ای در کار نیست. در این حالت تلگرام فقط همان چیزی را منتقل می‌کند که گوشی به او گفته است، پس بهتر است از اتصال خود آیفون شروع کنید: وای‌فای، شبکهٔ موبایل و تنظیماتی که پایین‌تر آمده است.
«در حال اتصال...» (Connecting...) معنای دیگری دارد. آیفون به شبکه وصل است، اما تلگرام نمی‌تواند به سرورهای خودش برسد. و اینجا نکته‌ای هست که معمولاً درباره‌اش نمی‌نویسند. اگر در تلگرام پروکسی روشن باشد و جواب ندهد، آیفون دقیقاً همین «در حال اتصال...» را نشان می‌دهد، چون در نسخهٔ فعلی نوشتهٔ جداگانه‌ای برای پروکسی وجود ندارد (در کد مانده، اما غیرفعال شده است). پس از روی همین یک عبارت بالای صفحه نمی‌شود فهمید که اشکال از سمت اینترنت شماست یا از پروکسی‌ای که کسی مدتی پیش اضافه کرده، بعد از کار افتاده و فراموش شده است.
البته تلگرام یک بار راهنمایی می‌کند. وقتی پروکسی روشن نمی‌تواند وصل شود، کنار دکمهٔ پروکسی در بالای صفحه این پیام ظاهر می‌شود: «این پروکسی ممکن است غیر قابل دسترس باشد. پروکسی دیگری را انتخاب کنید.» بعد هم خودش ناپدید می‌شود، یا وقتی جای دیگری از صفحه را لمس کنید.
نوشتهٔ «در حال به‌روزرسانی...» (Updating...) جای نگرانی ندارد، چون اتصال برقرار است و تلگرام پیام‌های تازه را بارگذاری می‌کند.
آیا در تلگرام شما پروکسی هست؟
پروکسی را می‌شود با لینکی که کسی فرستاده به تلگرام اضافه کرد و بعد فراموشش کرد. یک لینک رایگان و عمومی از فهرست‌ها در این مدت به‌راحتی ممکن است از کار افتاده باشد، و تلگرام همچنان سعی می‌کند از طریق آن وصل شود.
سریع‌ترین راه بررسی این است که در تلگرام «تنظیمات» (Settings) را باز کنید. اگر دست‌کم یک پروکسی در تلگرام ذخیره شده باشد، آنجا گزینهٔ «پروکسی» (Proxy) را می‌بینید و کنارش نوع پروکسی روشن نوشته شده است (MTProto، SOCKS5 یا WEB) یا «غیرفعال» (Disabled). اگر چنین گزینه‌ای نیست، چه بهتر: پروکسی ذخیره‌شده‌ای در تلگرام ندارید و می‌توانید از بقیهٔ این بخش بگذرید.
راه دوم از مسیر «تنظیمات» ← «داده‌ها و ذخیره‌سازی» (Data and Storage) است. پایین‌ترین قسمت این صفحه بخش «نوع اتصال» (CONNECTION TYPE) است با گزینهٔ «پروکسی»، و وقتی پروکسی خاموش باشد، کنارش «خالی» (None) نوشته شده است. سپری که بالای فهرست چت‌ها می‌بینید به‌تنهایی چیزی را ثابت نمی‌کند، چون تلگرام آن را برای هر پروکسی ذخیره‌شده نشان می‌دهد، حتی اگر خاموش باشد.
برای اینکه هنگام بررسی، پروکسی را موقتاً کنار بگذارید، «پروکسی» را باز کنید و کلید «استفاده از پروکسی» (Use Proxy) را خاموش کنید. تلگرام مستقیم وصل می‌شود، و خود پروکسی در فهرست می‌ماند تا بعداً بتوانید دوباره روشنش کنید. اگر بعد از این کار «در حال اتصال...» به «در حال به‌روزرسانی...» تبدیل شد، به احتمال زیاد مشکل از پروکسی بوده است. اینکه چطور پروکسی را دوباره در آیفون وصل کنید، در مقالهٔ جداگانه‌ای توضیح داده‌ام. اما اگر پروکسی تازه است و باز هم وصل نمی‌شود، آن دیگر موضوع جداگانه‌ای است.
خود آیفون ممکن است چه چیزی را محدود کرده باشد
خاموش و روشن کردن گوشی و امتحان شبکهٔ دیگر را احتمالاً خودتان می‌دانید، و اگر نه، در مقالهٔ کلی دربارهٔ اینکه چرا تلگرام کار نمی‌کند آمده‌اند. اینجا فقط سراغ چیزهایی می‌روم که در خود آیفون است. نام گزینه‌های تنظیمات آیفون را به انگلیسی و همان‌طور که در راهنمای فعلی Apple آمده نوشته‌ام، پس اگر زبان آیفون شما چیز دیگری است یا iOS قدیمی‌تری دارید، ممکن است بعضی نام‌ها کمی فرق کنند.
- اینترنت موبایل برای تلگرام. اگر تلگرام با وای‌فای کار می‌کند اما با اینترنت موبایل نه، «Settings» ← «Cellular» را باز کنید (در بعضی آیفون‌ها «Mobile Data») و تا فهرست برنامه‌ها پایین بروید. وقتی دادهٔ موبایل برای برنامه‌ای خاموش باشد، آیفون آن را فقط از طریق وای‌فای به شبکه وصل می‌کند، پس کلید کنار تلگرام باید روشن باشد.
- Low Data Mode و صرفه‌جویی در باتری. حالت «Low Data Mode» جداگانه برای شبکهٔ موبایل روشن می‌شود (در تنظیمات «Cellular»، بخش «Cellular Data Options») و جداگانه برای هر شبکهٔ وای‌فای (با دکمهٔ اطلاعات کنار نام شبکه). طبق راهنمای Apple، در این حالت برنامه‌هایی که از آن‌ها استفاده نمی‌کنید دیگر داده منتقل نمی‌کنند و «Background App Refresh» خاموش می‌شود. «Low Power Mode» در «Settings» ← «Battery» (در آیفون ۱۵ و جدیدتر از طریق «Power Mode») هم به‌روزرسانی پس‌زمینه را کند یا خاموش می‌کند و ممکن است وقتی شارژ کم است خودبه‌خود روشن شود. اما Apple همهٔ این‌ها را دربارهٔ پس‌زمینه نوشته است، پس اگر تلگرام وقتی بسته است ساکت می‌ماند و با باز کردنش دوباره جان می‌گیرد، «General» ← «Background App Refresh» را هم نگاه کنید.
- پروفایل VPN فراموش‌شده. پروفایل‌های نصب‌شده را در «Settings» ← «General» ← «VPN & Device Management» می‌بینید. اگر آنجا پروفایلی مانده که زمانی خودتان نصب کرده‌اید و مدت‌هاست از آن استفاده نمی‌کنید، می‌توانید آن را انتخاب کنید و «Remove Profile» را بزنید. Apple هشدار می‌دهد که با حذف پروفایل، تنظیمات، برنامه‌ها و داده‌های مرتبط با آن هم حذف می‌شوند. به پروفایل محل کار یا مدرسه و دانشگاه بدون هماهنگی با مسئول آن دست نزنید.
- به‌روزرسانی تلگرام. در App Store ببینید برای Telegram Messenger به‌روزرسانی آمده است یا نه. این کار ساده‌تر و بی‌خطرتر از پاک کردن و نصب دوباره است.
- بازنشانی تنظیمات شبکه را برای آخر بگذارید. من فقط وقتی سراغش می‌رفتم که کل شبکهٔ آیفون مشکل داشته باشد، نه فقط تلگرام. مسیرش این است: «Settings» ← «General» ← «Transfer or Reset iPhone» ← «Reset» ← «Reset Network Settings». در راهنمای Apple آمده که چه چیزهایی پاک می‌شود، از جمله فهرست شبکه‌های وای‌فای (رمزها را باید دوباره وارد کنید)، تنظیمات VPN که با پروفایل نصب نشده‌اند، و نام دستگاه که دوباره «iPhone» می‌شود. محتوای گوشی سر جایش می‌ماند. اما در همان قسمت گزینهٔ «Erase All Content and Settings» هم هست و نباید آن را با این یکی اشتباه بگیرید، چون همهٔ محتوا را پاک می‌کند.
وقتی مشکل از آیفون نیست
گاهی بالای صفحه «در حال اتصال...» مانده، پروکسی خاموش است، تنظیمات بالا مرتب است، برنامه‌های دیگر روی همین آیفون بی‌مشکل باز می‌شوند و تلگرام آشنایانی که از همان اپراتور استفاده می‌کنند هم همین وضع را دارد. در این صورت مشکل از گوشی شما نیست و بیشتر گشتن در تنظیمات فایدهٔ چندانی ندارد. علت ممکن است در شبکهٔ اپراتور یا در دسترسی به تلگرام در سطح شبکه باشد، و این به تنظیمات گوشی شما ربطی ندارد.
چرا بهتر است از حساب خارج نشوید و تلگرام را پاک نکنید
وقتی هیچ چیز کمک نمی‌کند، دست آدم خودبه‌خود به سمت خروج از حساب یا پاک کردن و نصب دوبارهٔ تلگرام می‌رود، و در نتایج جست‌وجو هم همین را توصیه می‌کنند، آن هم بدون یک کلمه دربارهٔ چت‌های مخفی. من مخالفم. در راهنمای تلگرام صریحاً آمده که بیشتر کاربران نیازی به خروج از حساب ندارند. چت‌های مخفی به دستگاه و به ورود فعلی وابسته‌اند: اگر خارج شوید، از بین می‌روند، حتی اگر بلافاصله دوباره وارد شوید. چت‌های معمولی که در فضای ابری‌اند می‌مانند. تلگرام آیفون هم هنگام خروج خودش هشدار می‌دهد: «با این کار، تمامی گفتگوهای محرمانه شما لغو خواهند شد.»
ورود دوباره هم همیشه ساده نیست. کد ورود ممکن است نه با پیامک، بلکه در چت «Telegram» روی دستگاه دیگری برسد که در آن وارد حساب شده‌اید، و اگر تلگرام روی آیفون وصل نمی‌شود، حدس من این است که ورود دوباره آسان نخواهد بود. این کد را به هیچ‌کس ندهید. اینکه اگر کد نرسید چه کنید، در مقالهٔ مربوط به کد ورود توضیح داده‌ام.
پاک کردن برنامه هم همین حکم را دارد. طبق راهنمای Apple، با پاک کردن یک برنامه، هم خود برنامه حذف می‌شود و هم داده‌هایش، یعنی ورود به حساب و چت‌های مخفی روی این آیفون از بین می‌روند (این نتیجه‌گیری خود من از راهنماهای Apple و تلگرام است). اگر تلگرام فقط به این خاطر آزارتان می‌دهد که جا می‌گیرد، در «Settings» ← «General» ← «iPhone Storage» می‌توانید آن را به اصطلاح Apple، offload کنید: طبق راهنمای Apple، فضا آزاد می‌شود اما اسناد و داده‌های برنامه می‌مانند، و نماد برنامه هم با یک ابر کوچک روی صفحه باقی می‌ماند. اینکه چت‌های مخفی از این کار سالم بیرون می‌آیند یا نه، قول نمی‌دهم. ضمناً تلگرام کش را بدون خروج از حساب هم پاک می‌کند، از مسیر «تنظیمات» ← «داده‌ها و ذخیره‌سازی» ← «میزان استفاده از حافظه» (Storage Usage) ← «پاک کردن حافظه کش» (Clear Cache)، و عکس‌ها و ویدیوها در فضای ابری می‌مانند.
اگر پروکسی شما از ماست
و در آخر دربارهٔ خودمان. همین اول بگویم که من در این موضوع بی‌طرف نیستم: FreeGate پروکسی شخصی MTProto ما برای تلگرام است و ما آن را می‌فروشیم، این را در نظر داشته باشید. اگر پروکسی شما از ماست و آیفون «در حال اتصال...» نشان می‌دهد، اول بررسی کنید که اشتراکتان تمام نشده باشد. وقتی اشتراک تمام می‌شود، لینک دیگر وصل نمی‌شود و تلگرام همچنان تلاش می‌کند از طریق آن وصل شود. در این صورت تعرفه را در حساب کاربری تمدید کنید یا کلید «استفاده از پروکسی» را در تنظیمات تلگرام خاموش کنید. تمدید خودکار به‌طور پیش‌فرض خاموش است، پس تا وقتی خودتان روشنش نکرده باشید، چیزی خودبه‌خود کسر نمی‌شود.
پروکسی ما فقط داخل تلگرام کار می‌کند و مرورگر و بقیهٔ برنامه‌ها مثل همیشه مستقیم به اینترنت وصل می‌شوند. هر دستگاه لینک خودش را دارد، و اگر لینک جایی درز کرد، در حساب کاربری با یک لمس عوضش می‌کنید و لینک قبلی فوراً از کار می‌افتد. ما پیام‌های شما را نمی‌بینیم، چون آن‌ها را خود تلگرام رمزگذاری می‌کند و پروکسی فقط داده‌های رمزگذاری‌شده را منتقل می‌کند. برنامهٔ جداگانه‌ای هم لازم نیست: کافی است «اتصال در تلگرام» را بزنید و وقتی تلگرام دربارهٔ پروکسی پرسید، «اتصال پروکسی» (Connect Proxy) را انتخاب کنید.
برای امتحان، با ایمیل ثبت‌نام می‌کنید، بدون شماره تلفن، آدرس را تأیید می‌کنید و ۱ روز رایگان و بدون پرداخت امتحان می‌کنید، و بعد از دورهٔ آزمایشی چیزی خودکار کسر نمی‌شود. تعرفه‌ها روی سایت اعلام می‌شوند. قیمت برای یک دستگاه است، پس اگر هم آیفون و هم آیپد لازم دارید، دو دستگاه حساب می‌شوند. همهٔ این‌ها در freegate.app/ir است.